Duurzaam geld verdienen

Het nieuwe boek Products that Flow laat zien dat er genoeg businessmodellen te bedenken zijn voor een circulaire economie. ‘Aan duurzaamheid valt ook gewoon geld te verdienen’, zei Siem Haffmans tijdens de Dutch Design Week op het SuperFast congres in Eindhoven dat werd georganiseerd door BNO NEXTpack en de Vereniging Nederlandse Verpakkingskundingen (VNV).

Op het eerste oog lijkt het misschien tegenstrijdig: duurzaamheid en geld willen verdienen. Duurzaam verpakkingsconsultant Siem Haffmans van Partner for Innovation is een andere mening toebedeeld. ‘Wie een goed verdienmodel bij een duurzame oplossing weet te bedenken, kan erg succesvol zijn.’ De grootste kansen hiervoor liggen volgens Haffmans in de enorme berg wegwerpproducten die onze snelle economie voortbrengt. 'Wie hiervoor een duurzame oplossing weet te bedenken, kan zich positief onderscheiden.'

De meest voorkomende reacties op deze wegwerpeconomie zijn volgens Siem Haffmans vooral ergernis en een schuldgevoel. ‘We weten allemaal dat het slecht is, maar we stoppen niet met het gebruik ervan, tenzij we een echt goed alternatief krijgen aangereikt. Als dat gebeurt, dan zijn consumenten wel bereid om een duurzame overstap te maken.’
Om bedrijven zo goed mogelijk met dit gegeven te laten omgaan, hebben Marjolein van Gelder, Ed van Hinte, Yvo Zijlstra en Siem Haffmans het boek Product that Flow geschreven, dat een inkijkje biedt in de verschillende manieren waarop bedrijven circulaire alternatieven voor de wegwerpeconomie kunnen ontwikkelen. ‘We kunnen namelijk wel enorm boos zijn dat er zoveel afval op straat ligt en dat we veel meer en sneller zijn gaan consumeren dan vroeger, maar het gebeurt sowieso. Dan kunnen we het beter zo duurzaam mogelijk laten verlopen, zoals dit ook in de natuur gebeurt.’

Verschillende wegen
Het boek biedt een handzame gids met businessmodellen, waarbij zowel verpakkingen als het product zelf onder de loep worden genomen. ‘Er is natuurlijk niet één weg naar Rome en zo zijn er ook verschillende wegen naar een duurzame en circulaire toekomst. Ik denk dat bedrijven duurzaam te vaak afdoen als iets wat voor hen niet zou kunnen werken. Terwijl er genoeg mogelijkheden zijn, al is het maar een kleine aanpassing.’
Zo is er de strategie van “re-use”, waarbij verpakking en product vaker worden gebruikt dan een enkele keer, waarna het alsnog gerecycled kan worden. ‘Zeecontainers en pallets zijn daar een goed voorbeeld van, evenals Enviropack Rentals. Dit bedrijf maakt plastic verhuisdozen, die consumenten naderhand kunnen terugsturen.’
Een nadeel hierbij – en bij veel andere duurzame modellen – is het logistieke proces om de producten weer terug te krijgen. Plastic pallets moeten worden teruggehaald, wie gebruikte kleding wil inzamelen als online retailer moet het op zijn kosten terug laten sturen. ‘Consumenten laten financiële prikkels nog vaak voor duurzaamheid gaan, dus daarvan moet je je bewust zijn. Maar wie waarde toekent aan gebruikte materialen zal zien dat het zich uiteindelijk terugbetaalt. Zeker ook door de betere relatie met de klant’.

Kansen zien
Een duurzaam verdienmodel kenmerkt zich volgens Haffmans vooral door het zien van kansen in plaats van obstakels. Een van de modellen die in het boek wordt behandeld, is de Gap exploiter, waarbij gewerkt wordt met restmateriaal. ‘Op die manier wordt bijvoorbeeld zeewier, een product dat overblijft na de visserij, gebruikt in bijvoorbeeld brood en salades. En wat te denken van restaurant Instock, dat uitsluitend kookt met ingrediënten die overblijven uit de winkels van Albert Heijn?’

Herbruikbaar
Tegelijkertijd vraagt duurzaamheid om een andere manier van verpakkingen benaderen. ‘Wie het niet meer als slechts een tijdelijk omhulsel ziet, maar als een herbruikbaar product of materiaal, werkt automatisch mee aan een circulaire economie.’ Als voorbeeld noemt Haffmans herbruikbare flessen. ‘De dopper is een succes. Waarom maakt een supermarkt niet een eigen soortgelijk concept, dat bijgevuld kan worden in de winkel? Dat lijkt misschien een bedreiging voor de verkoop, maar zorgt tegelijkertijd voor klantbinding: mensen komen terug met hun lege flesje en kopen direct nog wat andere producten.’

Symboolpolitiek
Waar Haffmans vooral wat sceptisch over is, is de rol van de overheid in dit proces. ‘Je ziet veel symboolpolitiek, zoals het verbod van plastic rietjes en wattenstaafjes. Natuurlijk is het goed dat de overheid íéts doet, maar volgens mij zou de overheid veel meer een doel moeten stellen en de middelen openlaten, en niet opleggen met wetten.’
Als voorbeeld noemt hij de statiegelddiscussie. ‘De overheid wilde dat systeem per se houden, terwijl het een heleboel geld kost. Nu hebben ze meer de stelling aangenomen dat het middel niet zoveel uitmaakt, als het zwerfafval maar opgelost wordt.’
Het biedt bovendien een podium voor creativiteit van bedrijven – waar weer een nieuwe businesscase op te maken valt. ‘In de metro van Rotterdam staat een automaat waarin men plastic flesjes en blikjes kan gooien. Zij recyclen het en je krijgt er als consument een ‘eco-token’ voor terug, die je kunt inruilen tegen korting op bloemen bij een lokale winkel of korting in de Rotterdamse dierentuin. Het geeft een geheel eigen draai aan het opruimen van zwerfafval.’

Voortrekkers
In plaats van een grote rol voor de overheid ziet hij een voortrekkersrol voor grote bedrijven als Unilever en Procter and Gamble, die al stappen maken op het gebied van duurzame bedrijfsmodellen. ‘Juist doordat zij spelers zijn met verschillende merken onder zich, kunnen ze voor een bepaald merk een duurzaam bedrijfsmodel ontwikkelen. Het zijn kleine stappen, maar het werkt wel.’
Bovendien maakt het internationale karakter van dit soort bedrijven het makkelijker om met landen samen te werken waar nog weinig infrastructuur is voor afvalverwerking en recycling. ‘Pieter van Os van CIRCO (dat de ontwikkeling naar een circulaire economie versnelt, ‘met design als motor’; red.) kijkt samen met Indonesië bijvoorbeeld of ze een systeem kunnen opzetten om de negatieve gevolgen van eenmalige verpakkingen te reduceren. Dat zijn enorme stappen.’