Systeemkosten PET-flesjes lager dan bij ‘grote broer’

'Statiegeld voor PET niet eco-efficient'

Ulphardt Thoden van Velzen berekende hoeveel kleine PET-flessen er in Nederland op de markt zijn en hoe ze qua kosten van inzameling en hergebruik presteren ten opzichte van de 'grote broer' die via een statiegeldsysteem wordt ingezameld.

Senter-Novem laat jaarlijks steekproefsgewijs het gemengde huishoudelijk restafval onderzoeken. Uit de sorteeranalyses volgt dan de samenstelling in percentages. Dit zijn percentages 'as recieved' dus op basis van nat en vies gewicht. De totale hoeveelheden gemengd huishoudelijk restafval worden verplicht geregistreerd en zowel de Vereniging Afvalbedrijven als Senter-Novem rapporteren daar jaarlijks dezelfde getallen over.

Verpakkingswetenschapper Ulphardt Thoden van Velzen van Wageningen UR, afdeling Verpakkingstechnologie Fresh, Food & Chains, dook in de cijfers en deelde die met

VerpakkingsManagement. Overigens is Thoden van Velzen ook coördinator van het Kenniscentrum Nascheiding (KCN).

516 kiloton kunststof

Het totaal door gemeenten ingezameld gemengd huishoudelijk restafval was 3.961 kton in 2006.[i] Volgens het jaarbericht van de vereniging afvalbedrijven 2007 was het gemengd huishoudelijk restafval dat jaar 3.965 kton.[ii]

Volgens de monitoringsrapportage huishoudelijk afval van 2006 steeg het gehalte aan kunststoffen van 2004 naar 2006 van 18% naar 20% in het huishoudelijk restafval.[iii]

Volgens de samenstellingsrapportage van 2008 is het kunststofgehalte in het huishoudelijk restafval 19%, waarvan 3,8% niet-verpakkingen en dus 15,2% verpakkingen, zie onderstaande tabel voor de detailsamenstelling. [iv]

Kortom, de totale hoeveelheid kunststofverpakkingen in het huishoudelijke restafval bedraagt 15,2% van 3965 kton, dus ongeveer 600 kton verpakkingskunststof. Dit is echter het

'nat en vies' gewicht. De vervuiling is 84 kiloton, dus eigenlijk is er sprake van 516 kiloton 'nat en schoon' kunststofverpakkingsafval.

Hoeveelheid kleine flesjes

Bij inzameling uit huishoudelijk afval vormen kleine PET-flesjes, die buiten het statiegeldsysteem vallen, een belangrijke factor. Hoeveel zijn het er?

'Uit tabel 2 blijkt dat de totale hoeveelheid van de kleine PET- en HDPE-flessen 17 kton zou bedragen. Het individueel flesgewicht varieert sterk tussen de 20 en de 30 gram, dus rond de 600 à 900 miljoen flesjes. We schatten in dat de verhouding PET flesjes ten opzichte van PE- en PP-flessen ongeveer 2 staat tot 1 is (op basis van sorteerresultaten van brongescheiden kunststoffen), dan zouden er maximaal 600 miljoen PET-flesjes en 300 miljoen PE/PP-flesjes zijn.'

Volgens het rapport 'Recycling for all' van CE Delft zijn er in 2006 400 miljoen kleine PET flesjes en in 2010 600 miljoen kleine PET flesjes op de Nederlandse markt.[v] Volgens het rapport 'Een breed inzamelplan voor drankverpakkingen' zouden er in 2006 600 miljoen kleine PET-flesjes en in 2010 zelfs 900 miljoen kleine PET-flesjes op de Nederlandse markt zijn.[vi]

Grote statiegeldflessen

'Via verkoopinformatie van de winkels is bekend dat er in Nederland 650 miljoen grote PET statiegeldflessen (1, 1,5 en 2 liter) zijn, met een gemiddeld flesgewicht van 40,9 gram, labelgewicht van 0,68 gram en een gemiddeld dopgewicht van 2,88 gram', zegt Thoden van Velzen. 'Oftewel, in het statiegeldsysteem van grote PET flessen gaat 26,6 kton PET en 2,3 kton polyolefines om. Ook bekend is dat er 95% van de grote PET-flessen terug keren in de winkels, dus maximaal 5%, wat goed is voor 32,5 miljoen flessen (1,33 kton PET en 0,11 kton PO) komt in het huishoudelijk afval terecht.'

Leeuwendeel via bronscheiding

Sinds eind 2009 is er bij bijna alle Nederlandse gemeenten een systeem om kunststof verpakkingen in te zamelen. Een half miljoen aansluitingen via nascheiden en 6 miljoen aansluitingen via bronscheiding en een half miljoen nog niet (Rotterdam).

'Via bronscheiden verwacht Nedvang in 2010 gemiddeld 15 kg per huishouden per jaar op te halen', vertelt Thoden van Velzen. 'Dit getal is gebaseerd op de goede resultaten van plattelandsgemeenten in begin 2009. Pas aan het eind van 2009 werden veel grote steden aangesloten en we verwachten daardoor dat de respons zal dalen. Daar staat tegenover dat de respons van plattelandsgemeenten blijft stijgen en sommige rapporteren al 20, 30 en zelfs meer dan 40 kg per huishouden per jaar. Het theoretische maximum ligt in Nederland met 7,24 miljoen aansluitingen op 600 kton/7,24 is 83 kg per huishouden per jaar of circa 36 kg per inwoner per jaar.'

Tweederde via Nedvang

Nedvang beweert dat nascheiding 5,1 kg/huishouden per jaar oplevert. 'Aangezien de afscheidings­percentages in Nederland rond de 10 a 20% schommelen, zouden we eerder 8 tot 16 kg per huishouden per jaar verwachten', stelt Thoden van Velzen. 'We moeten wachten tot hier meer betrouwbare getallen van bekend zijn, dus tot die tijd moeten we terughoudend zijn, maar als eerste schatting kunnen we 10 kg per huishouden per jaar gebruiken.'

'Op basis hiervan kunnen we inschatten hoeveel kleine PET flesjes er via het Nedvang systeem worden opgehaald. Het aandeel van de kleine PET flesjes in bronscheidingsmateriaal en nascheidingsmateriaal varieert sterk per locatie, maar kan uit de resultaten van sorteerproeven worden ingeschat op 6 en 15%, respectievelijk. Uitgaande van deze schatting wordt er dus 6,2 kton van de 2/3 *17 = 11,3 kton kleine PET flesjes is 66% met het Nedvang systeem gescheiden ingezameld en uit het huisvuil afgescheiden. Dit is relatief veel, hetgeen komt doordat zowel mensen (bronscheiding) als machines (nascheiding) flessen efficiënt als verpakking herkennen. Grofweg zamelt het Nedvangsysteem dus 2/3 van de kleine PET-flesjes in'

Recycling

De bron- en nagescheiden stromen gaan via overslagstations naar Duitse sorteercentra, waar met behulp van zogenoemde NIR-cascades verschillende sorteerproducten worden gemaakt.

'Eén daarvan is een PET-voorconcentraat dat grofweg volgens Nedvang een omvang heeft van 11% van het totaal. Uiteraard kan een dergelijke installatie niet al het PET positief herkennen en treedt er dus sorteerverlies op. In totaal gaat er ongeveer 16% PET (flessen, flacons, schalen en folie) de sorteerlijn op en wordt er dus 11% positief uitgesorteerd.

De PET-fractie kan meestal verkocht worden aan of een handelaar of een opwerker. De handelaar neemt de gebaalde PET-fractie en verkoopt deze veelal aan buitenlandse (lees: Chinese) opwerkers. De Europese opwerker maakt er een gewassen r-PET-maalgoed of een r-PET-regranulaat van. Bij de Europese opwerking worden verontreinigingen (5% voor bronscheiding en circa 10% voor nascheiding) en polyolefines (12%) afgescheiden. Verder moeten we grofweg een droogverlies van 10% rekenen. Op basis hiervan kunnen we een eerste inschatting maken van het totale rendement van de opwerking van de kleine PET flesjes in Europa tot regranulaat. De gemaakte rPET uit bron- of nascheiding is niet van de hoogste kwaliteit en zal voornamelijk geschikt zijn voor fleecetextiel, blistersheet en strapping.'

'Kortom, wij schatten in dat er van 6,2 kton kleine PET flesjes die Nedvang inzamelt er 4,0 kton rPET kan worden geproduceerd dat geschikt is voor fleecetruien, blistersheet en strapping.'

Voor de grote PET-flessen uit het statiegeldsysteem zijn de sorteer- en opwerkverliezen kleiner. Er is 5% retourverlies in de winkel, 2% sorteerverlies, 15% slechte flessen bij de opwerker en 8% polyolefines. Van de 28,8 kton die in het statiegeldsysteem voor grote PET-flessen rond gaat, kan er dus 20,4 kton rPET worden teruggewonnen. Het geproduceerde rPET kan voor 17% in nieuwe flessen worden toegepast en de rest in fleecetruien, blistersheet en strapping.

De kosten vergeleken

Het Nederlandse statiegeldsysteem voor PET-flessen kost 53 miljoen euro per jaar. De meeste kosten zijn voor de winkelier en de producent van gebottelde dranken. (aparte rapportage WUR).

'De kosten van bronscheiding kunnen ingeschat worden uit de vergoeding voor gemeenten (475 €/ton), de sorteervergoeding (circa 100 €/ton) en de kosten voor verkoop van het voorconcentraat. Bij PET zal er een kleine opbrengst zijn, maar voor andere producten juist kosten. Dus voor de kleine PET-flesjes zullen de kosten rond de 550 €/ton liggen.'

'Voor nascheiding schatten wij de kosten voor de afvalverwerker op 200-250 €/ton in en de sorteervergoeding op 110 €/ton en geen opbrengst, zodat het totaal op 310-360 €/ton zal uitkomen. Hieruit kunnen we de totale kosten van het Nedvangsysteem voor kleine PET-flesjes inschatten.' (zie tabel 4)

'Statiegeld niet eco-efficiënt'

Uit de cijfers blijkt dat de systeemkosten van het statiegeldsysteem gelijk is aan grofweg 2,5 keer de nieuwprijs van PET en dat de systeemkosten voor kleine PET flesjes nog net onder de nieuwprijs van PET blijft.

Thoden van Velzen: 'Het statiegeldsysteem is dus niet eco-efficient en het Nedvang-systeem kan dat zijn, mits de subjectieve beoordeling van het toepassingsniveau van de rPET voldoende gunstig uitpakt.'

'Andere grote verschillen zijn dat er met het statiegeldsysteem 95% terug komt en met het Nedvang-systeem 66%.'

Tabel 1

Tabel 2: Kunststof in het huishoudelijk restafval uitgerekend naar kiloton nat en vies. Let op maar liefst 88 kton is dus vervuiling en geen kunststof van het totaal, bron: iv. In dat geval moeten we dus over 600-88 = 512 kton verpakkingskunststof nat en schoon spreken.

Categorie

percentage

Gewicht, [kton]

Hoofdmateriaal

Kunststoffen

19%

753

 

Kunststof verpakkingen

15%

595

 

Flacons

2,80%

111

HDPE, PET

Drankflessen > 0,5 l

0,30%

12

PET, HDPE

Drankflessen <= 0,5 l

0,43%

17

PET, HDPE

Achtergebleven drank

1,10%

44

 

Flacons overig

0,97%

38

HDPE, PP

 

 

 

 

Kunststof verpakkingen overig

12%

476

 

Draagtasjes

0,87%

34

LDPE, HDPE

Folie alle soorten

5,40%

214

PE, PP, PET

Folie laminaat (alu)

0,37%

15

PE, PP, PET, PA, EVOH

EPS vleesschalen

0,28%

11

PS, (PE, EVOH)

EPS vormdelen

0,15%

6

PS

Vormvaste kunststoffen rest

4,40%

174

PP, PE, PS, PET

Vervuiling

1,00%

40

 

 

 

 

 

Kunststof niet verpakkingen

3,80%

151

 

Niet verpakking

2,30%

91

PVC, ABS....

Vuilniszakken

1,50%

59

LDPE

Tabel 3: Schatting van de respons van het huidige Nedvang systeem ten aanzien van kleine PET flesjes

 

Aansluitingen, [#]

Respons, [kg/hh.jaar]

Hoeveelheid, [kton]

PET flesjes aandeel, [%]

PET flesjes, [kton]

Bronscheiden

6.000.000

15

90

6 +/- 1%

5,4

Nascheiden

500.000

10

5

15 +/- 5%

0,8

Niet

500.000

0

0

0

 

Totaal

 

 

95

 

6,2

Tabel 4: Inschatting sorteer- en opwerkrendement van het Nedvangsysteem met PET flesjes

 

Input, [kton]

Sorteerverlies, [%]

Opwerkverlies, [%]

Droogverlies, [%]

Output, [kton]

Bron

5,4

10

17

10

3,6

Na

0,8

15

22

10

0,4

Totaal

6,2

 

 

 

4,0

Let wel: eenheid input is kton nat en vies en eenheid output is kton schoon en droog!

Tabel 5: Inschatting kosten Nedvangsysteem voor kleine PET flesjes vergeleken met de opbrengst en de kosten van het statiegeldsysteem voor grote PET flessen

 

Input, [kton]

Output, [kton]

Eenheidskosten, [€/ton]

Kosten, [€]

Specifieke kosten, [€/ton]

Bron

5,4

3,6

550

2.970.000

 

Na

0,8

0,4

330

264.000

 

Totaal

6,2

4,0

 

3.234.000

809

Ter vergelijking Statiegeld

Statiegeld

26,9

20,4

 

53.000.000

2600


[i] Senter Novem "Nederlands afval in cijfers, gegevens 2000-2007", Utrecht juni 2009.

[ii] Vereninging afvalbedrijven, jaarbericht 2007.

[iii] Senter Novem "Monitoringrapportage huishoudelijk afval, resultaten 2006", Utrecht september 2008.

[iv] Senter Novem "Samenstelling van het huishoudelijk restafval, resultaten sorteeranalyses 2008", Utrecht januari 2009.

[v] Vroonnhof JTW, "recycling for all" CE Delft augustus 2004.

[vi] Duin van R, "Een breed inzamelplan voor drankverpakkingen", augustus 2004.

En de belastingcijfers?

Binnenkort zal de Belastingdienst bekend maken hoeveel verpakkingsbelasting is opgehaald in 2009. Met behulp van het kunststoftarief is dan te berekenen hoeveel kunststofverpakkingen er in 2009 op de Nederlandse markt zijn gebracht van bedrijven en importeurs die meer dan 15.000 kilo verpakkingen op de markt brengen. (Overigens is die grens vanaf 2010 opgetrokken aar 50.000 kilogram).

Thoden van Velzen: 'Naar verluidt zou deze belasting minder hebben opgebracht dan verwacht, oftewel er zou wel eens minder dan 600 kton verpakkingskunststoffen kunnen zijn in Nederland.'