Wie is de verpakkingskundige van morgen?

De discussie startte met de constatering dat het vakgebied de afgelopen jaren aanzienlijk is veranderd. Waar de nadruk in opleidingen traditioneel lag op technische aspecten zoals materiaalkeuze en productieprocessen, is de praktijk inmiddels veel breder geworden.

Dagmar Sanderink ziet die ontwikkeling duidelijk terug: ‘Tijdens mijn studie leerde ik vooral het technische aspect van verpakkingen. In het werkveld merk je dat het veel breder is. Je hebt te maken met duurzaamheid, marketing, consumentengedrag en logistiek.’

Die verbreding betekent ook dat verpakkingskundigen steeds vaker schakelen tussen verschillende disciplines, zowel binnen als buiten de organisatie. ‘Je werkt met R&D, logistiek, marketing en kwaliteit, en daarnaast moet je op de hoogte blijven van wetgeving en duurzaamheidsontwikkelingen’, aldus Sanderink.

Volgens Joan Hanegraaf is het vak daarmee ook zwaarder geworden. ‘De verpakkingskundige moet tegenwoordig bijna ook jurist zijn om alle regelgeving te kunnen volgen.’

Regelgeving als bepalende factor

Een belangrijk terugkerend thema in de discussie is de impact van regelgeving. De hoeveelheid en complexiteit van wet- en regelgeving nemen toe, wat een grote druk legt op organisaties en medewerkers.

Hanegraaf schetst hoe zijn organisatie hiermee omgaat: ‘Wij hebben specialisten in dienst die zich alleen met regelgeving bezighouden. Je kunt dat niet bij alle medewerkers neerleggen, het verandert continu en is te complex.’

Bedrijven nemen volgens hem steeds vaker een begeleidende rol richting klanten. ‘Wij nemen klanten mee in wat er nodig is en waar ze rekening mee moeten houden.’

Ook Menthe van Vierssen benadrukt dat opleidingen moeite hebben om deze ontwikkelingen bij te houden. ‘Innovaties gaan zo snel dat je na je studie nog geen verpakkingskundige van deze tijd bent. Je moet je in de praktijk verder ontwikkelen.’

Arbeidsmarkt en het profiel van de verpakkingskundige

De vraag naar verpakkingskundigen groeit, maar het profiel dat bedrijven zoeken, is niet altijd realistisch. Hanegraaf ziet dat werkgevers vaak te veel verwachten: ‘Er wordt gezocht naar iemand die alles kan. Maar je moet keuzes maken en specialismen ontwikkelen.’

Van Vierssen wijst op de spanning tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. ‘Bedrijven willen vaak direct een specialist, maar die bestaat pas na jaren ervaring. Je moet mensen de kans geven om zich te ontwikkelen.’

Daarbij spelen verschillen tussen typen bedrijven een rol. In het mkb is er vaak meer ruimte om te groeien, terwijl grotere organisaties vaker vaste functieprofielen hanteren.

Specialist versus generalist

Een belangrijk discussiepunt is de balans tussen specialisten en generalisten. Volgens Van Vierssen zijn beide nodig: ‘Je hebt specialisten nodig voor de diepte, maar ook generalisten die het overzicht houden en strategisch kunnen denken.’

Hanegraaf plaatst daar een kanttekening bij en benadrukt het belang van inhoudelijke kennis: ‘Je moet eerst specialist zijn. Daarna kun je generalist worden.’ Daarnaast wijst hij op de rol van de keten. ‘Je bent alleen sterk als je in de keten sterk bent. Maak gebruik van de kennis van leveranciers, die hebben vaak diepgaande expertise.’

Opleidingen lopen achter op de praktijk

De aansluiting tussen onderwijs en praktijk komt meerdere keren aan bod. Panelleden zijn het erover eens dat opleidingen achterlopen op de ontwikkelingen in het vakgebied. Van Vierssen: ‘Dat zie je niet alleen in packaging, maar in het hele onderwijs. Bedrijven moeten zelf investeren in opleiding en ontwikkeling.’

Sanderink vult aan dat de basis uit opleidingen belangrijk blijft, maar dat specialisatie vooral in de praktijk ontstaat. ‘Bedrijven moeten ruimte bieden om die specialisatie te ontwikkelen.’

Boeien en binden van talent

Een ander belangrijk thema is het aantrekken en behouden van personeel. Hanegraaf is daar duidelijk over: ‘Het begint met boeien en binden. Werkgevers zijn daar niet altijd goed in. Ze moeten zorgen voor uitdaging en perspectief.’ Volgens hem speelt bedrijfscultuur daarbij een grote rol. ‘Als mensen in een organisatie terechtkomen waar weinig verandert, raken ze hun motivatie kwijt.’ Ook medewerkers zelf hebben een verantwoordelijkheid. ‘Geef aan wat je wilt en waar je je in wilt ontwikkelen’, aldus Hanegraaf.

Van Vierssen sluit zich daarbij aan: ‘Blijf ontdekken en wees niet bang om van richting te veranderen. Dat hoort bij deze tijd.’

Toekomstbeeld richting 2050

Kijkend naar de toekomst verwachten de panelleden dat het vak verder zal differentiëren. Van Vierssen ziet meerdere richtingen ontstaan: ‘Denk aan specialisten in circulariteit, materiaaltechnologie of voedselveiligheid. Dat zijn verschillende focusgebieden.’

Daarnaast wordt verwacht dat automatisering en AI een grotere rol gaan spelen, al blijft specialistische kennis noodzakelijk. Sanderink benadrukt dat het vak aantrekkelijk blijft door de dynamiek. ‘Er verandert continu iets, dat moet je leuk vinden. Het is bijna een hobby.’

Beeld van het vak en instroom

Een vraag uit de zaal richt zich op de zichtbaarheid van het vakgebied. Wat doet de sector om nieuwe mensen aan te trekken? Michiel Bouvy merkt op: ‘De behoefte aan verpakkingskundigen wordt groter en complexer. De vraag is of bedrijven dat voldoende zichtbaar maken.’

Vanuit het publiek klinkt dat ontwikkelmogelijkheden binnen bedrijven een belangrijke factor zijn. ‘Wij werken in een omgeving waar we ons kunnen blijven ontwikkelen. Dat maakt het werk interessant’, aldus een verpakkingskundige van Vezet. Tegelijkertijd wordt benadrukt dat niet alle organisaties die ruimte bieden.

Rol van management en organisatie

Tot slot komt de rol van management aan bod. Volgens Hanegraaf is draagvlak binnen de organisatie essentieel. ‘Als het management het belang van verpakkingen niet inziet, heb je het als verpakkingskundige moeilijk’, stelt hij. ‘Maar als die noodzaak er wel is, dan heb je een interessant vak.’

Daarmee lijkt de conclusie van de paneldiscussie helder: de rol van de verpakkingskundige wordt breder en complexer, terwijl de vraag naar expertise toeneemt. Of de sector klaar is voor 2050 hangt volgens de sprekers vooral af van de mate waarin bedrijven investeren in mensen, specialisatie en samenwerking binnen de keten.