Packaging Podcast: hoe afval weer grondstof wordt

In Nederland verdwijnen dagelijks grote hoeveelheden plastic verpakkingen, blikjes en drinkpakken in de PBD-container of -zak. PBD staat voor Plastic verpakkingen, Blik en Drinkpakken. Wat daar vervolgens mee gebeurt, is voor veel consumenten onduidelijk. ‘Je hoort vaak: het wordt toch allemaal verbrand’, zegt Melissa Kars van PreZero. ‘Maar mensen hebben eigenlijk geen idee hoeveel soorten plastic er zijn en wat je er allemaal nog mee kunt.’
PreZero behoort tot de grootste afvalverwerkers van Europa en verwerkt in Zwolle ongeveer een kwart van al het Nederlandse PBD-afval. Dat komt neer op circa 2.000 ton per week, aangevoerd door zo’n 150 tot 200 vuilniswagens.

Van afvalberg naar grondstof

In Zwolle komt het ingezamelde materiaal terecht in een grootschalige sorteerinstallatie, waar het met verschillende technieken wordt gescheiden in afzonderlijke materiaalstromen.
Beaudine Quartel, proces engineer bij PreZero, omschrijft zichzelf als “de regisseur van het proces”. Haar taak is om uit een grote gemengde afvalstroom weer zuivere grondstoffen te maken. ‘Dat afval gaat langs een enorme hindernisbaan van allerlei technieken om uiteindelijk de verschillende materialen eruit te halen.’
De installatie scheidt materialen op grootte en vorm met zeven, zuigt lichte folies op met windshifters, trekt metalen verpakkingen eruit met magneten en herkent kunststofsoorten met optische scanners. Die laatste techniek speelt een  cruciale rol. Via lichtreflectie maken scanners onderscheid tussen PET, PE en PP. ‘Een groene shampoofles kaatst een deel van het licht terug’, legt Quartel uit. ‘Daaraan herkent de scanner welk materiaal het is.’

Zwart plastic: een opgelost probleem

Die optische techniek verklaart ook waarom zwarte  kunststofverpakkingen jarenlang slecht recyclebaar waren. Zwart materiaal absorbeert vrijwel al het licht, waardoor sorteersystemen het niet konden herkennen. ‘In zwart plastic komt geen licht terug bij de scanner’, zegt Quartel. ‘Daardoor verdween het vaak in het restafval.’
Inmiddels zijn oplossingen ontwikkeld met aanvullende hoogtesensoren die zwarte objecten alsnog detecteren. Zwart kunststof wordt daardoor beter uitgesorteerd dan enkele jaren geleden.

Ontwerp bepaalt recyclebaarheid

Recyclebaarheid begint niet bij de afvalverwerker, maar al bij het ontwerp van de verpakking. Combinaties van materialen zorgen in de praktijk voor de meeste problemen. Quartel noemt yoghurtbekers met een kartonnen sleeve als voorbeeld.
‘De producent hoopt waarschijnlijk dat consumenten het karton eraf halen, maar in de praktijk gebeurt dat vaak niet. Dan wordt het geheel niet meer als kunststof herkend.’
Ook verpakkingen met meerdere lagen, zoals combinaties van kunststof en aluminium, zijn lastig mechanisch te recyclen omdat de materialen niet eenvoudig van elkaar te scheiden zijn. ‘Die komen vaak in een mixstroom terecht’, zegt Quartel. ‘Daar maken we nog wel iets van, maar het blijft geen gesloten kringloop.’ Haar voorkeur is daarom duidelijk: ‘Mijn favoriete
verpakking is zo simpel mogelijk. Gewoon één materiaalsoort.’

Toenemende foliestroom

Een duidelijke ontwikkeling die Pre-Zero ziet, is de groei van flexibele verpakkingen. Producten die vroeger in harde trays zaten, verschijnen steeds vaker in zakjes of dunne folieverpakkingen. Dat vraagt minder materiaal, maar brengt voor sorteerders nieuwe uitdagingen. ‘Onze installaties waren oorspronkelijk veel meer ingericht op harde verpakkingen’, zegt Quartel. ‘Nu zien we steeds meer 2D-materiaal binnenkomen.’ Flexibele verpakkingen zijn bovendien moeilijker  hoogwaardig te recyclen dan stijve mono-materialen.

Kleine onderdelen, groot verlies

Niet alle onderdelen van verpakkingen zijn even goed terug te winnen.Alles kleiner dan ongeveer drie centimeter verdwijnt doorgaans richting verbranding. PreZero ziet daarom voordelen in de inmiddels verplichte tethered caps, waarbij doppen vast blijven zitten aan PET-flessen. Vervuiling blijft een  hardnekkig probleem. Verpakkingen moeten bij voorkeur leeg worden weggegooid. ‘Een halfvolle slagroomspuit die openbarst in de installatie is niet prettig’, vertelt Quartel. ‘Dan zit
iemand ineens onder de zure slagroom.’ Ook producten die niet in de PBD-stroom thuishoren blijven terugkomen. ‘Mensen denken al snel: het is plastic, dus het mag erbij. Maar dat is niet zo.’
PreZero werkt steeds vaker samen met verpakkingsontwerpers,  universiteiten en merkeigenaren om verpakkingen beter recyclebaar te maken. ’We proberen echt mee te denken over materiaalkeuzes aan de voorkant’, zegt Kars. ‘Zodat wij het
aan de achterkant beter kunnen verwerken. Uiteindelijk moeten we naar een circulair systeem toe.’