'Bedrukking is de grootste vervuiler in recyclaat'

Ulphard Thoden van Velzen is duidelijk als het gaat om de vraag wat een grote uitdaging is voor voedselveilig recyclen. ‘Wat hebben we geleerd de afgelopen tien jaar in de wetenschap? Dat monomateriaalverpakkingen die bedrukt zijn, of die labels hebben met bedrukking die er niet af kunnen, heel veel ongewenste chemicaliën in het recyclaat brengen. De bedrukking is niet de enige bron, er zijn ook dingen als kleeflaagjes en pigmenten, en de kleefstof van het label. Maar de grootste dierentuin aan chemicaliën die je er niet in wilt, komt uit de bedrukking.’

Dat geldt voor alle voedselverpakkingen. Stoffen die voor eenmalig gebruik voedselveilig zijn, zijn dat niet meer na meerdere recyclingronden.

Oplossing zit in ontwerp

De stap die Thoden van Velzen bepleit is concreet. ‘Als je dat weet en je wilt naar voedselveilig gerecycled PET of PE toe, dan zou je nu stappen moeten zetten om je bedrukking van de verpakking af te halen, en die in afneembare sleeves of in goed afwasbare etiketten aan te brengen.’ Bedrukking is niet te vermijden en het is niet alleen een marketingvraagstuk. ‘Het is ook informatieplicht. We moeten aangeven waar de levensmiddelen vandaan komen, wat ze bevatten, zitten er allergenen in, noem het maar op.’

De campus van WUR

AI als hulpmiddel

Zolang die stap niet wordt gezet, blijft het gehalte aan goed recyclebaar materiaal in de sorteerstroom te laag. Recyclers sorteren nu al met kunstmatige intelligentie: ze herkennen verpakkingen van merken waarvan ze weten dat die chemicaliën bevatten die ze niet willen hebben, en sluiten die uit. Wat overblijft verwerken ze tot contactgevoelige recyclaten voor de personal care markt, shampoo, huidcrème, zonnebrand. ‘Dat kan dus nu wel. Alleen, omdat het zoveel moeite kost, gaat het geld kosten en krijg je een recyclaat dat relatief heel erg schoon is, maar ook duur is. Voor de cosmetica-industrie is dat geen onoverkomelijk probleem, voor de voedingsmiddelenindustrie wel.’

De oplossing zit daarom in de voedingsverpakking zelf. ‘Dit kunnen we alleen veranderen door meer levensmiddelenverpakkingen te gaan herontwerpen naar iets dat wel voedselveilig is.’ Dan, zegt Thoden van Velzen, ‘gaan die kosten van het sorteren en recyclen naar beneden en kan je voor een lagere prijs wel voedselveilig recyclaat laten maken.’

Praktijkvoorbeelden

Dat betere ontwerpen mogelijk zijn, bewijzen enkele producenten. Zo is de rauwkost van Bieze verpakt in een transparante PP schaal waarop goed afwasbare etiketten zijn aangebracht. Ook de toetjes van Ehrmann zitten in transparante PP bekers met goed afwasbare etiketten. Ook de coleslaw van Johma zit in een nieuwe, transparante PP beker met een bedrukt kartonnen manchet dat makkelijk afneembaar is. Allemaal goede voorbeelden van verpakkingen die wel in potentie voedselveilig te recyclen zijn. Dat is echt een geweldige stap vooruit.’

Ulphard Thoden van Velzen

Drankenkartons nog probleem

Niet elk dilemma heeft zo'n uitweg. Een van de meest prangende kwesties in het recyclingdebat is volgens Thoden van Velzen die tussen drankenkarton en PET-fles. ‘Er zijn verschillende bedrijven die bewust de keuze hebben gemaakt om in drankkartons te gaan afvullen. Die hebben met de beste intenties gezegd: hoe je het ook berekent en welk recyclingpercentage voor PET je ook meeneemt, het komt altijd uit dat een drankkarton minder CO2 produceert dan een PET-fles. Dat is op zich heel mooi. Maar dan komen ze dus in botsing met Verpact die die drankkartons moet recyclen.’

Teveel resten

Europese drankkartonrecyclers verwerken liever minder Nederlandse drankkartons , omdat er te veel resten van yoghurt, vla en tomatensaus in zitten Thoden van Velzen heeft oog voor de positie van de melkproducent in dit systeem. ‘Stel je voor, je bent producent van melk. De hoeveelheid melk die achterblijft in een drankkarton is ongeveer een promille van de inhoud. Dat is echt verwaarloosbaar. Ben je dan niet enorm chagrijnig over het feit dat jij door andere voedingsmiddelen in één schuitje wordt gebracht? Het gevolg is dat Nederlandse drankkartons zo'n slechte naam krijgen bij de recyclers en ze alleen verwerken als je een heel hoge verwerkingsvergoeding betaalt. ‘

Verpact zet daarom een hoger tarief op drankkartons dan op PET-flessen. ‘Dan zie je dus dat mensen over twee verschillende dimensies van duurzaamheid, namelijk recyclebaarheid versus klimaatverandering, langs elkaar heen blijven praten. Ik geloof inderdaad dat een drankkarton klimaatneutraler is dan een PET-fles. Maar we hebben nu een recyclingdoelstelling in Nederland dat Verpact moet halen.’

Nu kiezen

Design for Food Safe Recycling begint bij de verpakking zelf. Zolang bedrukking de voornaamste bron van chemische vervuiling in recyclaat blijft, is voedselveilig recyclaat op schaal en tegen aanvaardbare kosten niet haalbaar. De technologie om het anders te doen bestaat, getuige Bieze, Johma en Ehrmann. De vraag is of de industrie er nu al voor kiest. Thoden van Velzen zei het al eerder: ‘het is beter nu een flinke stap te zetten, dan straks twintig kleine stapjes.’

In het derde en laatste deel kijken we naar de Recyclass-score en recycleerbaarheid. Deel 1 lees je hier.