Transitie circulair plastic in Europa ernstig vertraagd

In totaal produceerde Europa 8,7 miljoen ton circulair plastic in 2024, goed voor 15,8% van de totale plasticproductie. Die relatief hoge Europese positie is deels het gevolg van de scherpe daling in de productie van fossiel plastic, die tussen 2022 en 2024 met 8,3% terugliep naar 43,3 miljoen ton.

Rob Ingram, voorzitter van Plastics Europe en CEO van Ineos Olefins & Polymers Europe: 'Door hoge energie- en grondstofprijzen, emissiekosten en een gebrek aan eerlijke handel voeren Europese plasticfabrikanten een overlevingsstrijd. Onze waardeketen kan de noodzakelijke investeringen in circulariteit niet doen. Tenzij we deze zeer schadelijke trend keren, zal Europa haar klimaatambities niet kunnen waarmaken.'

Dalende productie

Voor Nederland zijn de cijfers gemengd. De plasticproductie daalde in twee jaar met 14,4%, tot 5,3 miljoen ton, de sterkste daling van alle Europese landen. Tegelijk steeg het binnenlandse plasticverbruik met 4%, naar 2.032 kiloton. De inzameling en sortering van plasticafval bleef nagenoeg gelijk op 1.093 kiloton. Van dat ingezamelde afval werd in 2024 62,7% verbrand, 685 kiloton, vrijwel gelijk aan voorgaande jaren.

De recyclinggraad daalde voor het eerst licht, naar 37% (405 kiloton). Daarmee blijft Nederland op papier koploper in Europa, tegen een gemiddelde van 29,6%.

Drea Berghorst, directeur van Plastics Europe Nederland: 'Als we doorgaan met het exporteren van waardevol gesorteerd afval en het importeren van gerecyclede materialen, ondermijnen we zowel onze industriële basis als onze klimaatdoelstellingen. We moeten een businesscase voor circulair plastic in Europa maken en zorgen dat het verwerken en recyclen van plasticafval hier economisch aantrekkelijk wordt.'

Verpakkingen

Voor de verpakkingsindustrie bevat het rapport een opvallende tweedeling. Van het plastic verpakkingsafval in Nederland (569 kiloton) werd in 2024 55,4% gerecycled (315 kiloton) en 44,6% verbrand (254 kiloton). Ten opzichte van 2018 is dat een verbetering: recycling steeg met 43%, verbranding daalde met 13%. Daarmee scoort de sector beter dan automotive (17,6% recycling) en bouw en constructie (22,7%).

Gescheiden inzameling is daarin bepalend. Van het gescheiden ingezamelde verpakkingsafval (73% van het totaal, 415 kiloton) werd 70,6% gerecycled. Van de niet-gescheiden stroom (27%, 154 kiloton) slechts 14%. Gescheiden inzameling levert dus vijf keer meer recycling op.

Andere meetmethode

Het Plastics Europe-cijfer van 55,4% wijkt af van de 49% die Verpact rapporteerde over 2024. Dat verschil is methodologisch. Verpact berekent het recyclingpercentage als aandeel van het gewicht aan plastic verpakkingen dat op de markt is gebracht. Plastics Europe berekent het als aandeel van het ingezamelde plasticafval, een kleinere noemer. Beide cijfers meten dus iets anders en zijn niet direct vergelijkbaar.

Aan de inkoopkant is het beeld minder positief. Van de plastic verpakkingen die Nederlandse converters in 2024 verwerkten (886 kiloton totaal), bestond slechts 11,9% uit gerecycled plastic, 105 kiloton. Dat is het laagste aandeel van alle grote sectoren. Land- en tuinbouw (31,5%) en bouw en constructie (22,9%) gebruiken verhoudingsgewijs veel meer gerecycled materiaal. Nederland is op verpakkingen netto exporteur: van de 886 kiloton geconverteerde plastic verpakkingen werd 569 kiloton binnenlands geconsumeerd.

Importafhankelijkheid

Nieuwe handelsdata tonen dat de transitie naar circulair plastic sterk leunt op import. Europese verwerkers vullen 19% van hun vraag via import in. Van het in Europa ingezamelde plasticafval wordt 12,4% buiten Europa gerecycled. Bij fossiel plastic is de importafhankelijkheid nog groter: een kwart van de verwerkersvraag komt van buiten Europa.

Berghorst: 'De crisis in de Golfregio heeft nog eens duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar Europa is voor schokken op de markt voor fossiele grondstoffen. Plasticafval is een waardevolle grondstof die een kans biedt om een grondstofrijk continent te worden.'

Beleid ontbreekt

Plastics Europe constateert dat de Europese Commissie in de Industrial Accelerator Act het strategische belang van de plasticindustrie erkent, maar dat concrete beleidskaders ontbreken. De organisatie roept op tot maatregelen op EU- en nationaal niveau: herstel van de concurrentiepositie, eerlijke handel en stimulering van de vraag naar circulair plastic. Berghorst: 'Circulariteit is geen milieudoelstelling op zich, maar een industriedoelstelling.'