Packaging Podcast: Dirk Groot, de man die zwerfafval ontmaskert

Verpakkingen | VerpakkingsManagement | juli 17, 2026

Dirk Groot is al tien jaar actief in de strijd tegen zwerfafval. Jarenlang raapte hij, maar elke dag lag het er opnieuw. Zijn conclusie was simpel: oprapen lost niets op. Onderzoek wel. Sindsdien fotografeert hij elk stuk afval dat hij vindt, met tijdstip en locatie. Die data verwerkt hij met AI tot rapporten, grafieken en kaarten. Zo groeide de projectmanager uit tot de Zwerfinator, de bekendste zwerfafvalonderzoeker van Nederland.

In de podcast PakPraat spreken hosts Ariane van Mancius en Emmilie Kuks met Groot over zijn methode, zijn bevindingen en de rol van verpakkingsdesign bij het terugdringen van zwerfafval.

Data als wapen

‘Ik heb heel lang handmatig toegevoegd wat het was, waar het van gemaakt was, welk merk het was’, zegt Groot. ‘Maar ik had zoveel foto’s dat ik daar een AI-module mee heb getraind.’ Tegenwoordig gooit hij de foto’s die hij of anderen maken door die module. De data landen automatisch in zijn database. Op basis van die database maakt hij analyses voor overheden, gemeenten en bedrijven. De database heeft al één concreet beleidsresultaat opgeleverd. In zijn eerste onderzoek uit 2016 bestond 40 procent van het zwerfafval, gemeten naar volume en gewicht, uit blikjes en flesjes. Ondanks campagnes en bewustwordingsacties nam dat aantal niet af, maar toe. Groot kon dat aantonen. Zijn data werden meegenomen in de halfjaarrapportages van Rijkswaterstaat.
Mede op basis van zijn cijfers viel het besluit: er komt statiegeld. Het effect is meetbaar. ‘Ik vind 80 procent minder blikjes en flesjes’, zegt Groot.

Nieuw probleem

Tegelijk neemt hij een verschuiving waar. Andere drankverpakkingen zijn juist meer gaan opduiken, drinkzakken, zoals Capri Sun en Breaker, maar ook grotere drankkartons. Het aantal drinkzakken dat hij vindt, is verdubbeld. ‘Het is een totaal overbodige verpakking’, zegt Groot. ‘Want dat kun je ook uit een flesje drinken, met statiegeld erop.’
De drankkartons vormen een apart probleem. Die zitten niet in het statiegeldsysteem. En het formaat wordt in de huidige registraties niet eens bijgehouden. ‘De overheid legt alleen vast of het een drankkarton is of niet, niet welk formaat’, zegt Groot. Zonder die data zijn trends niet te zien. Hij werkt samen met andere zwerfafvalrapers om dat alsnog zichtbaar te maken, richting politiek.
Zuivelverpakkingen volgen hetzelfde patroon. Die vallen ook buiten statiegeld. Groot vindt 30 procent meer van die verpakkingen dan in 2021. ‘In Duitsland zit zuivelverpakking gewoon in het statiegeldsysteem’, zegt hij.

Tekst gaat verder onder de foto.

Pakpraat_VM4_26_DirkGroot

Dirk Groot aan het werk.

'Van zwerfafvalraper tot datagedreven onderzoeker'

Ontwerp als factor

Groot werkt ook samen met verpakkingsontwerpers. Daarin onderscheidt hij een factor die bij design voor recycling vaak buiten beeld blijft: de plek van consumptie. Verpakkingen die buiten worden gebruikt, komen vaker op straat terecht. ‘Als iets geschikt is voor consumptie buiten, is de kans op zwerfafval ook al veel groter’, zegt hij.
Dat inzicht leidde bij Wilhelmina Pepermunt tot een concrete aanpassing. De fabrikant verving het plastic wikkel door papier. Daarna volgden andere snoepfabrikanten. Groot ziet composteerbaarheid in die context soms als betere oplossing dan recycleerbaarheid. ‘Als je iets hebt dat veel buiten wordt gegeten of gedronken, moet je of zorgen dat het goed wordt ingezameld via statiegeld, of zorgen dat de natuur het kan verwerken.’
Een ander voorbeeld noemt hij van McDonald’s. Het bedrijf heeft de plastic dop van de McFlurry-beker vervangen door een beker met vouwranden die spatten tegenhouden. De dop is daardoor overbodig.
‘Dat is een heel goed voorbeeld van wat je met slim ontwerpen kunt bereiken: de functionaliteit van de verpakking behouden en toch veel zwerfafval voorkomen.’
Minder positief is hij over de chipsdoos van Lay’s. Op de verpakking stond “gemaakt van recyclebaar papier”. Groot haalde de doos uit elkaar. Er zat meer plastic in de kartonnen doos dan in de plastic zak die hij verving. ‘Dat heeft heel veel reacties opgeleverd.

Wet werkt

De cijfers over tien jaar meten laten een verschuiving zien. In 2018 bevatte 70 procent van het zwerfafval dat Groot vond plastic, of was het van plastic gemaakt. Nu is dat 53 procent. ‘Dat verschil zit echt in de wettelijke maatregelen, zoals statiegeld en het verbod op rietjes en bestek.’
Zijn pleidooi is dan ook niet gericht op verboden of campagnes, maar op voorspelbaar beleid. Bedrijven willen investeren in andere verpakkingen, zegt hij, maar doen dat niet als ze niet weten wat de regels over drie jaar zijn. ‘Als ik wil overstappen van plastic zakken naar papieren zakken, is dat een investering. Die maak je niet als je geen duidelijkheid
hebt.’