Van kunststof naar karton: de transformatie van een seizoensverpakking

Jarenlang gingen kerstballen standaard in doorzichtige  kunststof kokers over de toonbank. Maar met het project ‘Jingle Balls’ laten FLEX/design en Kaemingk zien dat het ook anders kan: duurzaam, herbruikbaar en opvallend vormgegeven. 

Concrete briefing

Wanneer Kaemingk, producent van kerstartikelen onder het merk Decoris, bij FLEX/design aanklopt met de vraag voor een duurzaam alternatief voor de kunststof koker, ligt de lat direct hoog. De briefing is allesbehalve vaag, herinnert ontwerper Iris van der Heide zich: ‘Er stonden zo’n tien duidelijke eisen in: alle kerstballen moesten zichtbaar blijven, ook in hun bekende spiraalopstelling, ze mochten niet door de openingen uit de verpakking te nemen zijn, en het geheel moest bestand zijn tegen meerdere keren gebruiken.  Daarnaast moest de verpakking passen binnen het bestaande logistieke systeem. Dus: geen groter volume, geen extra onderdelen.’
De grootste uitdaging zat in de zichtbaarheid. ‘Karton is natuurlijk niet transparant,’ zegt Van der Heide, ‘dus we moesten met openingen werken zonder dat de doos zijn stevigheid verloor of de ballen eruit konden vallen.’

Zeshoek met zichtlijnen

De oplossing werd een zeshoekige doos van FSC-gecertificeerd karton, met slimme uitsparingen die zicht geven op de ballen – gerangschikt in de herkenbare swirl. Een geïntegreerd handvat vervangt het plastic hengsel, waardoor de verpakking uit één materiaal bestaat en makkelijk recyclebaar is.
‘We hebben talloze prototypes gemaakt’, vervolgt Van der Heide. ‘Soms waren de ballen niet zichtbaar genoeg. Als we grotere gaten maakten, werd de doos instabiel of vielen de ballen eruit. Tot we ontdekten dat je met bepaalde tussenstukjes de stevigheid kon behouden én meer zicht kon creëren. Het was echt ambachtelijk werk: maken, testen, aanpassen.’
Bij glazen ballen kwam daar nog een dimensie bij. FLEX/design ontwikkelde een kartonnen constructie waarbij de ballen op hun plek worden ‘vastgeklikt’ in verschillende lagen, maar in de praktijk bleek het breukrisico tijdens transport toch te groot. ‘Door de haast die er was, zijn er vooraf geen  transporttesten gedaan. Vanaf de komende kerst hebben we een nieuwe variant ontwikkeld’, aldus Van der Heide.

Tekst gaat verder onder de foto.

Deze nieuwe lijn heeft varianten voor kunststof ballen, glazen ballen en decoraties als sterren en pegels.

Hergebruik niet te meten

De verpakking is ontworpen voor hergebruik. Na de feestdagen kunnen consumenten de ballen weer terugplaatsen in de doos. Maar in hoeverre dat daadwerkelijk gebeurt, is lastig vast te stellen, omdat deze verpakking pas één kerst op de markt geweest. ‘Uiteindelijk blijft het gedrag van consumenten lastig te voorspellen’, zegt Van der Heide. Wel staat vast dat de overstap naar karton het afvalvolume aanzienlijk  vermindert. De nieuwe dozen kunnen plat worden gevouwen en via het oud papier worden afgevoerd.

Duurzaam mag niet duurder zijn

Een belangrijk leerpunt uit het project: prijs is  allesbepalend. De eerste zeshoekige doos, hoewel innovatief, bleek duurder dan de kunststof variant – en dat remde de verkoop. ‘Inkopers willen graag duurzaam, maar niet tegen een hogere prijs’, zegt Van der Heide nuchter. ‘We hebben inmiddels een efficiëntere lijn ontwikkeld die net zo  kosteneffectief is als plastic en dat zie je meteen terug in het enthousiasme van retailers.’
Deze nieuwe lijn – met varianten voor kunststof ballen, glazen ballen en decoraties als sterren en pegels – zal breder beschikbaar zijn. ‘En alles in 100% karton, zonder kunststof componenten. Dat begint steeds meer te komen in deze categorie, maar nog niet op deze schaal.’

Tekst gaat verder onder de foto.

Elke verpakking bestaat uit 100% karton, zonder kunststof componenten.

Bekroonde verpakking

Bij de VM Packaging Awards 2025 werd ‘Jingle Balls’ bekroond met een Runner-up Award. De jury waardeerde het onderscheidende karakter en de duurzame intentie, maar plaatste ook kanttekeningen bij de stevigheid en het daadwerkelijke hergebruik. ‘Die kritiek begrijpen we’, zegt Van der Heide. ‘Als de doos leeg is, voelt hij minder robuust dan plastic. Maar in gebruik – gevuld en gestapeld – is hij  gewoon stevig genoeg. En eerlijk: als je erop gaat staan, gaat alles kapot. Ook plastic.’
Naast deze Nederlandse erkenning won FLEX/design ook een  Pentaward in Londen, een internationale prijs voor  verpakkingsdesign. ‘Dat laat zien dat we iets goeds hebben neergezet, dat óók internationaal wordt gezien.’

Duurzaamheid nu standaard

Het project is voor FLEX/design geen uitzondering, maar past in een bredere ontwikkeling. ‘Bijna elke nieuwe verpakking die we maken draait om duurzaamheid’, zegt Van der Heide. ‘Vaak gaat het om de transitie van kunststof naar karton, maar ook om mono-materialen of reductie van materiaaldiktes en volume. Of we proberen heel ander soort oplossingen te vinden, waarbij bijvoorbeeld helemaal geen verpakking meer nodig is.  Duurzaamheid is voorwaarde geworden. En gelukkig zien we dat steeds meer producenten daar serieus mee aan de slag gaan.’

Innovatie stopt nooit

Op de vraag wat ze meeneemt uit dit project, zegt Van der Heide: ‘We zijn al heel lang op zoek naar “transparant” karton, en dit project leende zich hier enorm voor. Je kunt heel veel transparantie toevoegen die ook decoratief is, wat perfect past in deze categorie. Is er een eindpunt in zicht? ‘Zeker niet’, zegt ze. ‘Er zijn altijd nieuwe machines, nieuwe materialen, nieuwe vragen van klanten. Dat maakt ontwerpen zo interessant: je blijft altijd doorontwikkelen.’

Iris van der Heide, FLEX/design.